Điện thoại đổ chuông lúc 8 giờ tối, khi cả nhà đang ăn cơm. Đầu dây bên kia nói mình là công an, yêu cầu chuyển tiền ngay nếu không muốn bị bắt. Bà tôi suýt nữa thì mở app ngân hàng. May là mẹ tôi kịp giật lấy máy. Chuyện ở Campuchia đang được điều tra về các khu phức hợp lừa đảo có liên hệ với hai thượng nghị sĩ kiêm doanh nhân làm tôi nhớ lại đúng tối hôm đó.
Với người lo chi tiêu trong nhà, tin lừa đảo qua mạng không còn ở đâu xa. Đó là chị hàng xóm bị gọi đòi nợ, là cháu sinh viên bị rủ làm việc nhẹ lương cao rồi mất liên lạc. Có nhà mất vài trăm triệu chỉ trong vài phút.
Chuyện ở xa, lo ở gần
Các khu phức hợp đó thường giữ giấy tờ lao động nước ngoài, bắt họ gọi điện lừa đảo. Nạn nhân ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Mình từng đọc tin một bạn 22 tuổi quê Nghệ An bị dụ sang làm IT, ai ngờ ngồi trong phòng gọi điện thoại lừa người khác suốt 12 tiếng mỗi ngày. Khi biết chuyện, gia đình bạn ấy mới tá hỏa.
Bố mẹ giữ tiền, ông bà giữ điện thoại, con cái giữ tài khoản mạng. Ba thế hệ dùng ba kiểu tin khác nhau. Kẻ xấu chỉ cần một người mất bình tĩnh là chạm được vào túi tiền chung.
Bữa cơm và thói quen cần đổi
- Không chuyển tiền ngay khi nghe đe dọa, dù người gọi xưng là công an hay ngân hàng. Cúp máy, gọi người thân trước.
- Không đưa mã OTP cho ai qua điện thoại. Ngân hàng không bao giờ hỏi mã này.
- Lời mời làm việc nước ngoài lương cao, chi phí thấp cần kiểm tra hợp đồng, địa chỉ công ty, loại visa.
- Gọi cho con em đi làm xa mỗi tuần một lần.
- Lưu lại số lạ, tin nhắn đáng ngờ rồi báo công an địa phương.
Ông bà có thể chậm hơn với công nghệ. Nhưng nếu được con cháu chỉ cách nhận diện cuộc gọi lạ, khả năng bị lừa giảm đi nhiều. Mình đã từng chủ quan, nghĩ ông bà không dùng smartphone nhiều nên không sao. Sai. Kẻ lừa đảo gọi vào số bàn cố định.
Bài học cho túi tiền và con trẻ
Tiền trong nhà không chỉ nằm ở ví. Nó nằm trong quyết định rất nhanh trước một lời mời qua mạng. Dạy con rằng không có việc nào lương cao bất thường mà không có điều kiện. Không có đầu tư nào sinh lời chắc chắn mà không rủi ro. Trên mạng, một cái tên đẹp chưa chắc là người thật.
Kinh tế khó khăn, nhiều người tìm cách kiếm thêm. Đó là lúc kẻ xấu dễ tiếp cận nhất. Giữ tiền mặt, tiền gửi ở mức hợp lý. Đừng dồn hết vào một chỗ vì nghe lời hứa. Bàn với người thân trước khoản lớn.
Chuyện chưa kết thúc
Điều tra còn dài, kết quả chưa nói trước được. Nhưng với các gia đình Việt, điều rút ra đã rõ. An toàn trên mạng là chuyện cả nhà, từ bữa cơm tối đến cuộc gọi lúc nửa đêm. Tối nay, bạn thử ngồi lại với ông bà, dặn một câu: có gì không chắc thì hỏi con trước khi chuyển tiền.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết cuộc gọi tự xưng công an là lừa đảo?
Công an không bao giờ gọi điện yêu cầu chuyển tiền qua tài khoản. Nếu bị đe dọa, bạn cúp máy và gọi 113 hoặc đến công an phường gần nhất. Đừng chuyển tiền dù chỉ 1.000 đồng.
Người thân bị dụ sang Campuchia làm việc thì báo ở đâu?
Bạn liên hệ công an địa phương nơi cư trú hoặc đường dây nóng Bộ Ngoại giao 1900 6788. Cung cấp ảnh, số điện thoại, địa chỉ nơi người thân được cho là đang ở. Càng nhiều thông tin càng nhanh.
Ông bà lớn tuổi hay quên, có cách nào phòng lừa đảo?
Bạn cài chặn số lạ trên điện thoại ông bà, dặn chỉ nghe máy từ danh bạ. Hoặc đặt một câu hỏi riêng trong nhà, ví dụ tên con mèo, để xác minh khi có người gọi đến. Làm một lần, nhắc lại mỗi tuần.
