Bạn vừa nghe ai đó nói rằng con bạn hơi còi, thiếu cân so với bạn cùng tuổi, và bạn tự hỏi có nên bổ sung vitamin hay không. Câu trả lời là có, nhưng phải chọn đúng loại, đúng liều và đúng thời điểm. Trẻ suy dinh dưỡng nhẹ thường thiếu nhiều vi chất cùng lúc, nên bổ sung tràn lan có thể gây hại nhiều hơn lợi. Bài này hướng dẫn bạn từng bước chọn và dùng vitamin cho con tại nhà, kèm cách nhận biết đã làm đúng hay sai.
Đánh giá bữa ăn trước khi mua bất kỳ lọ vitamin nào
Trước khi chi tiền cho bất cứ sản phẩm nào, bạn hãy ghi lại toàn bộ món con ăn trong 3 ngày liên tiếp, gồm cả bữa phụ và đồ uống. Cách làm rất cụ thể: mỗi bữa chính, bạn đong 1 bát cơm đầy khoảng 100 gam, 1 thìa canh thịt hoặc cá khoảng 20 gam, 1 thìa canh rau khoảng 30 gam. Ghi rõ số thìa dầu hoặc mỡ dùng để xào, nấu, vì chất béo giúp hấp thu vitamin A, D, E, K. Với trẻ 1 đến 3 tuổi, lượng dầu mỡ cần khoảng 2 đến 3 thìa cà phê mỗi ngày, chia đều các bữa. Bạn ngồi đối chiếu với bảng nhu cầu theo tuổi, sẽ thấy ngay khoảng trống nào lớn nhất.
Dấu hiệu bạn đã làm đúng: bạn biết chính xác mỗi ngày con ăn bao nhiêu gam thịt, bao nhiêu gam rau, uống bao nhiêu mililit sữa. Dấu hiệu làm sai: bạn chỉ nhớ mang máng là con ăn ít, hoặc đếm số bữa nhưng không đong lượng thức ăn. Khi chưa có con số, mọi lời khuyên bổ sung đều là phỏng đoán. Hãy dành 3 ngày ghi chép trước khi đi mua vitamin.
Chọn đúng nhóm vitamin theo khoảng trống trong bữa ăn
Trẻ suy dinh dưỡng nhẹ thường thiếu sắt, kẽm, vitamin A và vitamin D. Bạn không cần mua hết một lượt. Hãy bắt đầu bằng nhóm phù hợp với khoảng trống bạn vừa tìm ra. Nếu con ăn rất ít thịt đỏ, cá, trứng, khả năng thiếu sắt và kẽm cao. Nếu con ít rau củ màu vàng cam như cà rốt, bí đỏ, đu đủ, khả năng thiếu vitamin A cao. Nếu con ít ra nắng và ít uống sữa, khả năng thiếu vitamin D cao.
- Vitamin A: chọn loại nhỏ giọt hoặc viên nang, liều theo tuổi ghi trên nhãn, thường dùng cách ngày hoặc theo đợt ngắn. Cho uống sau bữa ăn có dầu mỡ ít nhất 15 phút để hấp thu tốt hơn.
- Vitamin D: dạng nhỏ giọt, liều thường 400 đơn vị quốc tế mỗi ngày cho trẻ nhỏ. Nhỏ trực tiếp vào miệng hoặc trộn vào 1 thìa sữa, không pha vào cả bình sữa lớn vì con có thể bỏ dở.
- Sắt và kẽm: dạng siro hoặc dung dịch. Cho uống cách xa sữa và cách xa canxi ít nhất 2 giờ, vì chúng cạnh tranh hấp thu. Uống cùng nước cam hoặc trái cây chua ít đường giúp hấp thu sắt tốt hơn.
Dấu hiệu làm đúng: sau 2 tuần, con ăn ngon hơn một chút, da hồng hơn, ít quấy ban đêm. Dấu hiệu làm sai: bạn cho uống sắt cùng lúc với sữa, hoặc nhỏ vitamin D vào bữa ăn quá nóng, khiến bé nôn trớ và bạn tưởng con không hợp thuốc.
Sắp lịch uống và theo dõi trong 4 tuần
Bạn hãy chọn một giờ cố định trong ngày, ví dụ sau bữa sáng 20 phút, và gắn việc uống vitamin với một thói quen đã có như đánh răng. Đặt lọ vitamin ở nơi con không tự lấy được nhưng bạn nhìn thấy mỗi ngày. Ghi vào một tờ giấy dán trên tủ bếp: ngày, tên vitamin, số giọt hoặc mililit đã cho uống. Sau 4 tuần, bạn cân lại con vào cùng một thời điểm, tốt nhất là buổi sáng sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn.
Cách nhận biết đã làm đúng: cân nặng tăng đều từ 100 đến 200 gam mỗi tuần ở trẻ nhỏ, con ăn hết khẩu phần hơn trước, ngủ sâu hơn. Cách nhận biết làm sai: bạn quên liều 3 đến 4 ngày mỗi tuần, hoặc tự tăng gấp đôi liều vì sốt ruột. Tăng liều đột ngột không giúp con nhanh hơn mà có thể gây buồn nôn, táo bón, biếng ăn nặng hơn. Nếu sau 4 tuần con vẫn sụt cân, nôn kéo dài, tiêu chảy dai dẳng, hoặc da xanh tái rõ, bạn nên đưa con đi khám để được đánh giá đầy đủ.
Chỗ dễ sai và cách chữa từng lỗi
Lỗi thứ nhất là cho uống nhiều loại vitamin cùng một lúc ngay từ đầu. Nhiều bậc cha mẹ mua sắt, kẽm, vitamin tổng hợp rồi cho con dùng chung trong một bữa. Cách chữa: tách ra theo buổi. Sắt và kẽm uống buổi sáng cách nhau ít nhất 2 giờ, hoặc uống cách ngày. Vitamin tổng hợp dùng buổi trưa sau ăn. Vitamin D nhỏ buổi tối trước khi ngủ 30 phút. Ghi lịch ra giấy và đánh dấu từng lần uống.
Lỗi thứ hai là ngừng vitamin quá sớm khi thấy con ăn khá hơn. Nhiều người dừng sau 1 tuần vì nghĩ con đã ổn. Cách chữa: duy trì đủ đợt tối thiểu 4 đến 8 tuần tùy loại, sau đó đánh giá lại bằng cân nặng và khẩu phần ăn. Nếu con vẫn ăn ít, bạn tiếp tục bổ sung nhưng song song tăng chất đạm trong bữa ăn, thêm 1 thìa canh thịt băm hoặc 1 quả trứng mỗi ngày, và cho con vận động ngoài trời 20 đến 30 phút buổi sáng. Ăn ngủ vận động đều đặn là nền tảng, vitamin chỉ là phần bù đắp.
Khi con có dấu hiệu bất thường như nôn liên tục, đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, mệt lả, hoặc chậm tăng cân kéo dài, bạn nên đưa con đi khám để được kiểm tra. Việc chăm sóc tại nhà chỉ nên kéo dài trong giới hạn an toàn. Chọn đúng vitamin, dùng đúng liều, theo dõi bằng con số cụ thể, đó là cách bền vững nhất để con bắt kịp đà tăng trưởng.
Đọc thêm: Sinh tố cho trẻ biếng ăn: bổ sung vitamin đúng cách
Câu hỏi thường gặp
Trẻ suy dinh dưỡng nhẹ nên bổ sung vitamin nào trước?
Bạn nên bắt đầu bằng nhóm phù hợp với khoảng trống lớn nhất trong bữa ăn ghi chép 3 ngày. Nếu con ăn rất ít thịt đỏ, cá, trứng thì ưu tiên sắt và kẽm; nếu ít rau củ màu vàng cam như cà rốt, bí đỏ, đu đủ thì ưu tiên vitamin A; nếu ít ra nắng và ít uống sữa thì ưu tiên vitamin D. Không cần mua hết một lượt.
Có nên cho trẻ uống sắt cùng lúc với sữa không?
Không nên. Sắt và kẽm cần uống cách xa sữa và cách xa canxi ít nhất 2 giờ vì chúng cạnh tranh hấp thu. Bạn có thể cho uống cùng nước cam hoặc trái cây chua ít đường để hấp thu sắt tốt hơn, và tách sắt với kẽm ra theo buổi, ví dụ uống buổi sáng cách nhau ít nhất 2 giờ hoặc uống cách ngày.
Bao lâu thì biết vitamin cho trẻ có hiệu quả?
Bạn theo dõi trong 4 tuần và cân lại con vào buổi sáng sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn. Dấu hiệu đúng là cân nặng tăng đều từ 100 đến 200 gam mỗi tuần ở trẻ nhỏ, con ăn hết khẩu phần hơn trước và ngủ sâu hơn. Nếu sau 4 tuần con vẫn sụt cân, nôn kéo dài, tiêu chảy dai dẳng hoặc da xanh tái rõ, bạn nên đưa con đi khám.
