Bạn mở tủ lạnh thấy vài con cá đồng đã cũ, ngoài trời mưa dầm cả tuần, chợ thì xa mà đi chợ về là ướt hết cả quần áo. Vậy mà vài người bạn ở miền Trung lại đang khoe bữa cơm có cá tươi rói, thịt chắc và ngọt, mua được với giá mềm vì cá theo nước lụt tràn về. Điều đó đáng để bạn ngồi lại một chút, nhìn vào mùa nước của nhà mình mà tính liệu cơm nước mấy hôm tới.
Mùa nước lên ở những vùng hay lụt lại kéo theo cả một chợ cá tự nhiên
Ở các huyện thấp như Lệ Thủy, Quảng Bình, người ta phân biệt lụt với lũ. Lũ là nước cuồn cuộn về bất ngờ, còn lụt là nước dâng dần, đục dần rồi ngập dần từ thấp lên cao. Vì dâng từ từ nên cá, tôm, cua từ sông, từ đồng theo nước tràn vào ruộng, vào sân, vào ngõ. Dân ở đó có câu "ngon như cá nước lụt" để nói về con cá bắt được đúng lúc nước vừa lên. Cá sống trong nước chảy nhiều ngày nên thịt săn, bụng sạch, ít mùi bùn hơn cá nuôi trong ao tù. Đó là phần tự nhiên mà mùa nước mang lại, bên cạnh những phần phải lo toan.
Vì sao cá mùa nước lại thơm ngọt hơn cá chợ ngày thường
Bạn để ý một chút sẽ thấy cá đồng bắt trong mùa nước chảy thường được người bán cá phân loại nhanh, bán nhanh trong ngày. Cá tươi thì nấu canh chua, kho tiêu, chiên giòn đều dậy mùi. Nhiều gia đình ở vùng lụt còn có thói quen làm mắm, làm cá khô ngay trong những ngày nước cao, vì cá nhiều và rẻ hơn ngày thường. Với gia đình bạn ở nơi khác, bạn không cần chờ lụt mới mua được cá ngon, nhưng mùa mưa là lúc nên nhìn kỹ nguồn cá: chọn con còn tươi, mắt trong, mang đỏ, thịt ấn vào thấy chắc. Cá tươi mua về rửa sạch, để ráo rồi mới nấu, món canh sẽ trong và ngọt hơn.
Một nồi canh cá nóng là cách giữ ấm cả nhà trong mấy ngày mưa dầm
Trời mưa dai, trong nhà dễ ngại nấu, hay mua đồ ăn sẵn, mà đồ ăn sẵn tốn tiền hơn và thường mặn hơn cơm nhà. Bạn thử đổi sang một nồi canh cá nấu chua với cà chua, dọc mùng hoặc me, thêm vài lát gừng cho ấm bụng. Cả nhà quây quanh mâm cơm nóng, trẻ con cũng dễ ăn hơn khi có bát canh nóng hổi. Nếu bạn mua được cá rẻ trong mùa nước, hãy kho một nồi cá đủ ăn hai bữa, phần còn lại cho vào hộp cất ngăn mát để hôm sau hâm lại, vừa đỡ phải đi chợ vừa tiết kiệm công nấu.
Đi chợ mùa mưa nên gọn và chắc, đừng ôm đồ tươi quá nhiều
Bạn đừng nghĩ mùa nước thì phải mua thật nhiều cá về trữ. Cá tươi để lâu dễ ươn, mà điện thì có lúc mất khi mưa bão. Cách thực hành an toàn là mua lượng cá đủ ăn trong hai ngày, sơ chế sạch, chia từng phần nhỏ rồi cấp đông. Với rau củ, chọn loại để được vài ngày như bí, cà rốt, bắp cải, khoai. Gạo, mắm, muối, dầu ăn nên có sẵn một ít trong nhà để mấy hôm mưa to không phải chạy ra ngoài. Đi chợ mùa này nên đi sớm, mang túi vải và mang giày bám, tránh đoạn ngập sâu. Nếu nhà bạn ở vùng thấp, hãy kê cao thực phẩm khô, đậy kín thùng gạo, kiểm tra tủ lạnh trước khi mưa lớn kéo dài.
Chuyện cá nước lụt nhắc bạn nhìn lại cách chi tiêu và giữ vệ sinh cho cả nhà
Một con cá rẻ mua đúng mùa giúp bữa cơm đổi vị mà túi tiền nhẹ hơn, nhưng điều đáng học hơn là cách người vùng lụt sống chủ động: biết mùa nào có gì, mua nấy, không mua tràn lan. Bạn thử áp dụng cho nhà mình bằng cách ghi ra giấy vài món quen dùng nguyên liệu rẻ trong tuần, rồi đi chợ theo đúng danh sách đó. Về vệ sinh, cá đồng mua về cần rửa kỹ dưới vòi nước, bỏ ruột, bỏ mang, nấu chín kỹ, không ăn cá sống hay tái. Dụng cụ thớt, dao thái cá nên rửa xong là để riêng, rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến món khác. Nếu trong nhà có người đang mệt, sốt, đau bụng kéo dài hoặc tiêu chảy sau khi ăn hải sản, cá đồng, bạn nên đưa đi khám sớm thay vì tự xử lý ở nhà. Còn với trẻ nhỏ, hãy gỡ kỹ xương cá trước khi cho ăn, và tập cho con thói quen ăn cá cùng rau, không chỉ ăn nước canh.
Có một điều mình chưa chắc: không phải vùng nào có mùa nước cũng có cá đồng ngon và rẻ như Quảng Bình, Lệ Thủy. Nếu bạn ở nơi khác, hãy thử hỏi người bán cá đầu chợ xem cá đó bắt ở đâu, mùa này có gì. Đừng mua theo tin đồn.
Mùa nước ở miền Trung vốn có cái ngon riêng của nó, và cái ngon ấy chỉ thật sự đến với nhà bạn khi bạn biết chọn, biết nấu chín, biết giữ gọn tủ đồ và biết lo cho sức khỏe cả nhà trước. Hãy thử tuần này đổi một bữa cá kho thay vì thịt, xem chi tiêu có nhẹ hơn không.
Câu hỏi thường gặp
Cá đồng mùa nước lụt mua ở đâu, giá bao nhiêu một kg?
Ở các chợ huyện Lệ Thủy, Quảng Bình, cá đồng mùa nước thường bán 40.000, 60.000 đồng/kg, rẻ hơn cá nuôi cùng loại. Bạn hỏi người bán đầu chợ hoặc người đi đánh bắt trong xã, mua sớm lúc 6, 7 giờ sáng để được cá tươi.
Cá đồng mua về chưa nấu ngay thì bảo quản thế nào?
Rửa sạch, bỏ ruột mang, để ráo rồi chia từng phần nhỏ cho vào hộp cấp đông. Ngăn mát chỉ giữ được 1, 2 ngày, còn cấp đông để được 1, 2 tuần. Khi nấu, rã đông trong ngăn mát qua đêm, không rã bằng nước nóng.
Trẻ nhỏ ăn canh cá đồng có sao không?
Được, nhưng phải gỡ thật kỹ xương trước khi cho ăn và chỉ cho ăn cá đã nấu chín. Trẻ dưới 3 tuổi nên ăn cá nghiền hoặc cá viên từ cá đồng đã hấp chín, tránh cho ăn cá kho vì dễ sót xương nhỏ.
Đọc thêm: Đi chợ một lần cho cả tuần: mẹ bận rộn nên mua gì để không hư hao
