Chị Hoa ở Hội An kể: ‘Hồi nhỏ tôi nghe mẹ dặn đừng ra sông, nhưng mãi đến năm 2020 nước lũ dâng ngập nửa nhà tôi mới thấy sợ’. Chị quyết định cho con trai 9 tuổi đi xem cột mốc mực nước lũ cao hơn đầu người ở bờ sông Thu Bồn. Nhiều gia đình Việt cũng có thể làm điều tương tự. Không cần đi đâu xa. Một cây cầu gãy sau bão, một bản làng từng bị lũ quét, hay bãi biển còn dấu vết trận sóng thần năm 2004 ở miền Trung đều là nơi học thật.
Vì sao nên cho con đến những nơi này
Trẻ con nhớ hình ảnh tốt hơn lời nói. Một bức tường nứt do động đất, một cột mốc ghi mực nước lũ, một nền móng nhà sau trận lở đất sẽ dạy con nhiều hơn câu ‘đừng ra sông mùa lũ’. Những điểm này biến khái niệm trừu tượng thành thứ con có thể sờ thấy.
Người lớn cũng có bài học về tiền. Sau mỗi trận thiên tai lớn, chi phí sửa nhà, mua lại đồ đạc, chữa bệnh cho con đều tăng. Gia đình ven sông, ven biển chịu nhiều hơn. Đứng trước chứng tích, câu hỏi ‘nhà mình có gặp chuyện này không?’ tự nảy ra. Tôi từng nghĩ chỉ cần mua bảo hiểm nhà là đủ. Nhưng đến khi chứng kiến cảnh người dân dọn bùn sau lũ, tôi mới biết bảo hiểm không trả ngay, và nhiều thứ không thể mua lại.
Đi thế nào cho đúng
Cha mẹ nên kể trước cho con nghe chuyện gì đã xảy ra. Giọng bình tĩnh, không hù dọa. Đến nơi, để con tự đọc bảng thông tin và đặt câu hỏi. Nếu gặp người dân địa phương, hãy để con nghe họ kể về mất mát và cách họ gượng dậy. Không cười đùa, không chụp ảnh kiểu sống ảo ở nơi từng có người chết.
Sau chuyến đi, cả nhà ngồi lại kiểm tra nhà cửa. Giấy tờ quan trọng để ở đâu? Đã có túi sơ cứu chưa? Khi mất điện, liên lạc thế nào? Một việc nhỏ giúp bài học thành hành động.
Vài gợi ý cụ thể
- Chọn điểm gần nhà. Ví dụ, cây cầu Trường Tiền ở Huế từng bị bão cuốn phăng lan can năm 2020, hay đoạn đê ở Nam Định vỡ năm 2018.
- Gắn với sinh hoạt. Sau chuyến đi, cả nhà cùng kiểm tra mái nhà, cống thoát nước, và cất gọn đồ dễ bay khi bão tới.
- Dạy con về chi tiêu. Thấy cảnh gia đình mất trắng, con hiểu vì sao mẹ không mua thêm đồ chơi, vì sao nhà cần khoản dự phòng.
- Giữ sự tôn trọng. Nhắc con rằng mỗi điểm đến là nơi lưu giữ ký ức. Đi nhẹ, nói khẽ, dọn sạch rác mang tới.
Thiên tai không chừa ai. Nhưng gia đình hiểu rõ hơn sẽ bớt hoảng loạn và thiệt hại khi nó tới. Đừng biến chuyến đi thành tham quan vô cảm. Hãy để con thấy sức mạnh thật của nước và đất. Rồi về nhà, việc đầu tiên nên làm là kiểm tra lại mái nhà và cống thoát nước.
Câu hỏi thường gặp
Đưa trẻ đi xem chứng tích thiên tai có gây ám ảnh không?
Nếu chuẩn bị tâm lý trước và không hù dọa, trẻ sẽ học được sự tôn trọng thiên nhiên. Tôi từng thấy một bé 8 tuổi sau chuyến đi đã tự nhắc bố vá mái nhà trước mùa mưa.
Ở Việt Nam có những điểm nào gần để đi?
Ở miền Trung, bãi biển Thừa Thiên Huế còn dấu vết sóng thần 2004. Ở miền Bắc, cầu Long Biên từng bị bão làm hư hại. Ở miền Nam, khu vực ven biển Cà Mau từng bị lũ quét, có thể hỏi người dân địa phương để tìm điểm cụ thể.
Chi phí cho chuyến đi này có tốn kém không?
Hầu hết các điểm chứng tích đều miễn phí hoặc chỉ tốn tiền xăng xe. Một chuyến đi trong ngày từ thành phố gần đó có thể chỉ mất 200.000 đồng cho cả nhà. Quan trọng là thời gian và thái độ, không phải tiền.
