Chuyện bắt đầu từ bữa cơm tối thứ Hai tuần trước. Mẹ tôi, bà ngoại của hai đứa nhỏ, vừa đi khám sức khỏe định kỳ về thì cả nhà biết đường huyết của bà cao hơn mức bình thường. Bà vẫn ăn cơm với cả nhà, vẫn ngồi nhìn mâm cơm canh cua, thịt kho, dưa muối rồi gắp một miếng rất nhỏ. Tôi ngồi bên cạnh, thấy nghẹn. Cả nhà bốn người lớn, hai đứa nhỏ, mà mỗi bữa lại phải nghĩ hai mâm thì mệt lắm. Tôi quyết: cả nhà ăn chung một mâm, chỉ khác phần cơm và thứ tự gắp.
Đi chợ sáng chủ nhật: 780 nghìn cho bốn ngày
Sáng chủ nhật tôi đi chợ sớm. Tôi không mua theo kiểu hứng đâu mua đó nữa. Tôi kẻ một tờ giấy A4, chia thành bốn cột cho bốn ngày, mỗi ngày một món mặn, một món canh, một món rau luộc hoặc xào, và một món phụ cho bà. Tổng chi tuần này: 780 nghìn đồng cho bốn ngày ăn chính, tính ra khoảng 195 nghìn một ngày cho cả nhà sáu người. Rẻ hơn tuần trước 60 nghìn vì tôi bớt mua bánh ngọt và nước ngọt.
Giỏ đi chợ của tôi hôm đó gọn lạ: 1 kg cá lóc (110 nghìn), 500 g thịt nạc dăm (75 nghìn), 10 quả trứng vịt (35 nghìn), một con gà ta làm sẵn (150 nghìn), rau muống, cải ngọt, bí đao, cà chua, mướp, nấm rơm, đậu hũ non. Gạo trắng mua riêng, thêm 1 kg gạo lứt trộn cho bà. Tôi ghi chú rõ trên tờ giấy dán ở tủ lạnh: bữa nào nấu gì, ai ăn bao nhiêu.
Mâm cơm tối thứ Hai: nhà ăn canh cua, bà ăn thêm đậu hũ
Tối thứ Hai, tôi nấu canh cua đồng với mướp, thêm mẻ. Cả nhà vẫn ăn như thường. Phần bà, tôi múc riêng một bát canh ít gạch cua, thêm nửa miếng đậu hũ non hấp với hành lá. Cơm bà ăn là gạo lứt trộn trắng, khoảng 150 g chín, đựng trong chén nhỏ có vạch. Tôi để riêng một đĩa rau muống luộc đầy, bà ăn trước cơm. Chồng tôi nhìn đĩa rau rồi nhìn mâm, không nói gì, gắp miếng cá cho mẹ. Đứa lớn nhà tôi bảy tuổi hỏi: sao bà ăn cơm khác hả mẹ? Tôi trả lời: bà ăn cơm ít hơn chút, phần canh vẫn giống con. Nó gật gù, rồi ăn tiếp.
Điều tôi học được sau bốn ngày đầu: nấu cho người lớn tuổi trong nhà có chuyện ăn uống cần để ý không có nghĩa phải nấu riêng một mâm. Chỉ cần đổi cách sắp xếp bữa ăn. Món mặn cắt miếng nhỏ, rau tăng gấp đôi, canh nấu nhạt hơn. Tôi bớt hẳn bột ngọt trong canh vì bà ăn vào thấy miệng khô. Cả nhà ăn quen dần, chẳng ai phàn nàn.
Bữa sáng 15 phút: bánh mì trứng cho con, yến mạch cho bà
Buổi sáng là lúc tôi dễ làm ẩu nhất. Trước đây tôi hay cho cả nhà ăn xôi hoặc bánh mì thịt cho nhanh. Ba hôm nay tôi đổi: bốn đứa lớn ăn bánh mì trứng ốp la, còn bà ăn yến mạch nấu với sữa tươi không đường, thêm năm hạt hạnh nhân rang. Tôi nấu một nồi yến mạch đủ cho cả tuần, để ngăn mát, sáng chỉ hâm lại mất ba phút. Tiền yến mạch tuần này hết 90 nghìn, nhưng bù lại tôi không mua bánh ngọt cho con nữa, bớt được 40 nghìn. Cân lại cũng gần huề.
Có một buổi tôi nấu hỏng. Hôm thứ Ba, tôi nấu cháo thịt bằm cho bà, quên canh lửa nên cháo đặc quánh, mặn vì tôi nêm nhầm hai lần muối. Bà ăn nửa chén rồi để đó, cười: “Con nấu cho mẹ sợ mẹ ăn mặn hả?”. Tôi hơi quê, đổ bỏ luôn nồi cháo. Tối đó tôi phải nấu lại món khác. Từ đó tôi để tách riêng một chén nước mắm nhạt pha loãng cho bà, không nêm thẳng vào nồi nữa.
Xoay vòng bốn ngày, không nấu trùng món
Tôi xếp lịch bốn ngày một vòng, sau đó lặp lại:
- Ngày 1: cá lóc kho nhạt, canh bí đao, rau muống luộc, đậu hũ hấp.
- Ngày 2: gà ta luộc xé phay, canh mướp nấm, cải ngọt xào tỏi.
- Ngày 3: thịt nạc dăm kho trứng, canh cà chua, rau lang luộc.
- Ngày 4: cá lóc nấu ngót, đậu que xào, canh rong biển đậu hũ.
Bốn ngày này lặp lại, chỉ đổi cách nấu cho đỡ chán. Thịt kho hôm trước thì hôm sau tôi xé nhỏ trộn rau, gọi là gỏi. Cá luộc còn dư thì hôm sau nấu canh chua. Đi chợ tuần sau tôi đi theo đúng vòng, không phải suy nghĩ nhiều. Điều lo là nhà tôi ăn cơm nguội để rang đi rang lại thì không nên, nên tôi chỉ nấu lượng cơm vừa đủ. Thừa thì bọc lại cho bữa sau, không để quá hai ngày.
Cái lo lớn nhất: làm sao để bà không ăn bù
Có lần tối thứ Tư, bà ăn cơm ít hơn bình thường, tôi thấy ổn. Ai ngờ gần mười hai giờ đêm tôi xuống nhà lấy nước thì thấy bà ngồi bên bếp, cắn một cái bánh quy. Tôi không nói gì hết, ngồi xuống uống nước cùng bà. Tôi hiểu lúc chiều bà ăn nhạt hơn nên đêm đói bụng. Sáng hôm sau tôi đổi cách chia bữa: bà ăn bữa tối sớm hơn, để riêng một đĩa trái cây ít ngọt như thanh long đỏ, dưa hấu cắt lát để trong tủ. Bà thích, không cần tới bánh quy nữa.
Tôi cũng để sẵn một hộp sữa chua không đường trong ngăn mát, ai thích thì lấy. Việc này nhỏ, nhưng nó giúp mẹ tôi cảm giác mình không bị cấm đoán gì. Bữa cơm cả nhà vẫn vui, chỉ khác là mâm cơm có thêm đậu hũ và rau luộc.
Vài điều tôi rút ra sau một tuần
Thứ nhất, tôi không xem bếp thành chỗ “nấu riêng” cho người lớn tuổi. Cả nhà ăn chung, phần của bà chỉ khác ở chén cơm và đĩa rau. Thứ hai, tôi ghi rõ thực đơn và số tiền lên tờ giấy dán tủ lạnh, ai trong nhà cũng nhìn thấy để phụ một tay. Thứ ba, tôi đổi bữa sáng trước, vì bữa sáng là bữa dễ bỏ qua nhất, dễ ăn vội nhất. Còn lại, tôi giữ thói quen cả nhà đi bộ 20 phút sau bữa tối. Tôi không dùng từ “kiêng khem” trong nhà, chỉ nói “bữa nay mình ăn nhạt hơn chút”.
Chuyện sức khỏe thì tôi chỉ lo phần ăn ngủ, vận động và tinh thần tại nhà. Còn đường huyết của bà, cả nhà vẫn theo dõi và đi kiểm tra lại theo hẹn. Nếu có dấu hiệu bất thường như mệt nhiều, chóng mặt, sụt cân nhanh hoặc ăn nhiều mà vẫn đói, tôi đưa bà đi khám ngay, chứ không tự đoán. Bài viết này chỉ kể lại chuyện bếp núc nhà tôi một tuần nay, mẹ cân từng bữa, cả nhà ăn một nồi mà vẫn thấy ấm cúng hơn trước.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ bị tiểu đường thì cả nhà có phải ăn kiêng theo không?
Không cần kiêng hoàn toàn. Bạn có thể nấu chung một nồi, chỉ điều chỉnh phần cơm (gạo lứt trộn, khoảng 150 g chín) và tăng rau cho người bệnh. Cả nhà ăn nhạt hơn một chút là được.
Làm sao để người tiểu đường không ăn bù ban đêm?
Chia bữa tối sớm hơn và để sẵn trái cây ít ngọt như thanh long, dưa hấu trong tủ. Tránh để bánh quy, kẹo trong tầm tay. Nếu vẫn đói, một hộp sữa chua không đường là lựa chọn ổn.
Thực đơn xoay vòng 4 ngày có bị nhàm chán không?
Không, vì mình đổi cách nấu. Thịt kho hôm trước có thể xé trộn gỏi, cá luộc dư nấu canh chua. Đi chợ theo vòng cũng đỡ phải nghĩ nhiều.
Đọc thêm: Chọn dao thớt cho người mới nấu ăn để không lẫn mùi tanh
