Bạn thấy bé 4 tuổi nhà bạn cứ dán mắt vào màn hình, gọi mấy lần mới ngẩng lên, mà hỏi con vừa xem gì thì con chỉ cười trừ? Bạn muốn cắt bớt giờ tivi nhưng lại sợ bé gào khóc, và tự hỏi làm sao để giờ xem tivi thành lúc con học nói, học nhớ, học kể chuyện thay vì ngồi im như tượng. Một chiếc hộp câu hỏi nhỏ làm từ que kem và giấy màu có thể xoay chuyển tình thế đó.
Làm hộp câu hỏi trước, và chốt giờ xem trước khi bật tivi
Bạn hãy chuẩn bị hộp trước khi bé ngồi xuống xem. Lấy 12 que kem gỗ, mỗi que dài khoảng 10cm. Bạn dùng bút lông viết mỗi que một câu hỏi ngắn, chữ to bằng đầu ngón tay út để bé 4 tuổi có thể nhìn thấy mặt chữ. Gấp đôi tờ giấy A4 thành 4 phần bằng nhau, cắt theo nếp gấp để có 8 miếng giấy nhỏ cỡ 5cm x 7cm, bỏ 4 miếng vào hộp làm phiếu trắng dự phòng. Hộp đựng nên là hộp giấy có nắp, cao khoảng 12cm, để bé vừa tay mở nắp mà không cần bạn giúp. Nếu bạn dán thêm một hình mặt cười bằng giấy màu lên nắp hộp thì bé sẽ thích mở hộp hơn.
12 câu hỏi nên chia thành 3 nhóm, mỗi nhóm 4 câu, và bạn chỉ nên dùng 4 câu cho một buổi xem, xoay vòng trong tuần để bé không thấy lặp. Nhóm nhớ lại gồm: con thấy ai trong đoạn vừa rồi, con vật nào xuất hiện, chuyện xảy ra ở đâu, bạn nhỏ đó mặc áo màu gì. Nhóm suy nghĩ gồm: bạn đó vui hay buồn, vì sao bạn ấy làm vậy, nếu là con thì con làm gì, con thích nhất đoạn nào. Nhóm liên hệ gồm: con đã gặp chuyện giống vậy chưa, con có muốn kể cho bố mẹ nghe không, mình có thể làm gì khi bạn ấy buồn, tối nay con muốn vẽ lại đoạn nào. Viết xong, bạn để hộp cố định trên kệ thấp ngang tầm tay bé, cách mặt đất khoảng 50cm, chứ không giấu đi vì mục tiêu là bé chủ động với tới.
Việc chốt giờ xem cần làm trước khi bật tivi khoảng 5 phút. Bạn nói rõ với bé: hôm nay xem 20 phút, sau đó mình rút một câu hỏi trong hộp. Bạn đặt đồng hồ hẹn giờ để tiếng kêu nhỏ, đặt ở bàn cạnh ghế bé ngồi, và để chuông reo thay vì bạn phải giục. Với bé 4 tuổi, 20 phút một lượt là mức dễ chịu, mỗi ngày không quá 2 lượt, cách nhau ít nhất 1 giờ và có vận động giữa hai lượt. Dấu hiệu bạn làm đúng: bé ngồi xem trong tư thế thoải mái, khi chuông reo bé quay lại nhìn bạn thay vì khóc, và bé với tay mở hộp mà không cần nhắc lần thứ ba. Dấu hiệu bạn làm sai: bạn phải giật điều khiển khỏi tay bé, hoặc bé đã ngáp, dụi mắt, ngồi xa màn hình quá 2m mà bạn vẫn để xem tiếp.
Rút que và hỏi ngay sau khi tắt tivi, mỗi câu đúng 90 giây
Thời điểm quan trọng nhất là khoảng 10 phút đầu sau khi tắt tivi. Lúc này hình ảnh còn đọng trong đầu bé, bé kể dễ hơn là để bé đi chơi rồi hỏi lại vào bữa cơm. Bạn tắt tivi, đặt điều khiển lên cao khoảng 1m5 để bé không với tới, rồi ngồi xuống ngang tầm mắt bé, cách bé một cánh tay. Bạn đưa hộp cho bé tự mở nắp, tự rút một que. Nếu bé rút trúng que khó, bạn được phép đổi que nhưng mỗi buổi chỉ đổi một lần, để bé hiểu là có luật.
Mỗi câu hỏi bạn cho bé khoảng 90 giây để nghĩ và nói. Đừng hỏi dồn. Bạn đếm thầm trong đầu, nếu sau 30 giây bé chưa nói gì, bạn gợi ý bằng một lựa chọn: con thấy bạn thỏ hay bạn gấu. Bé 4 tuổi thường trả lời bằng một từ hoặc một câu 4 đến 5 từ, vậy là đủ. Bạn nhắc lại câu trả lời của bé thành câu hoàn chỉnh, ví dụ bé nói thỏ buồn, bạn nói: à, con thấy bạn thỏ buồn vì bị lạc đường. Mẹo này giúp bé nghe lại câu đúng và nói dài hơn ở lần sau. Sau khi hỏi xong 4 câu, bạn cùng bé cất que vào hộp, úp nắp, và thưởng cho bé một việc bé thích trong 5 phút, như vẽ lại nhân vật bằng 3 bút màu hoặc xếp 5 khối gỗ thành ngôi nhà.
Bạn theo dõi kết quả trong một tuần để biết cách làm có hiệu quả. Dấu hiệu đúng: đến ngày thứ ba, bé chủ động chạy đi lấy hộp trước khi bạn nhắc, bé kể được ít nhất 2 chi tiết trong đoạn vừa xem, và bé bắt đầu hỏi ngược lại bạn những câu kiểu như mẹ thấy bạn ấy thế nào. Dấu hiệu sai: bé trả lời cho có rồi bỏ đi, hoặc chỉ nhớ tên nhân vật mà không nhớ tình huống, nghĩa là bạn đang hỏi quá nhiều câu trong một buổi hoặc chọn đoạn quá dài so với sức nhớ của bé. Lúc đó, bạn giảm còn 15 phút xem và 2 câu hỏi mỗi buổi, tăng dần sau 3 ngày nếu bé thoải mái.
Chỗ dễ sai và cách chữa khi bé đòi xem thêm
Lỗi thứ nhất là bạn biến hộp câu hỏi thành bài kiểm tra. Bạn hỏi liên tiếp 8 đến 10 câu, ngắt lời khi bé nói sai, hoặc yêu cầu bé kể lại theo đúng thứ tự. Bé 4 tuổi sẽ im lặng, quay mặt đi, và lần sau trốn hộp. Cách chữa: bạn quay lại đúng 4 câu một buổi, không chấm đúng sai, chỉ ghi nhận điều bé nói. Bạn có thể tự nhủ trước khi hỏi: hôm nay nghe bé kể, không sửa bé.
Lỗi thứ hai là bạn nới giờ xem để đổi lấy sự yên ổn. Bé khóc đòi thêm 10 phút, bạn đồng ý, và sau vài lần thì giờ xem thành 40 đến 50 phút, hộp câu hỏi bị bỏ xó. Cách chữa: bạn chốt lại 20 phút và giữ nguyên trong 7 ngày liên tục, kể cả ngày cuối tuần, vì bé cần sự lặp lại đều đặn mới quen. Khi bé khóc, bạn ngồi cạnh, nói một câu ngắn: mình hết giờ rồi, giờ đến lượt hộp, rồi đưa hộp ra. Nếu bé vẫn khóc, bạn bế bé ra khỏi phòng có tivi trong 2 phút, sau đó quay lại chơi trò bé thích. Bạn không mở lại tivi trong ngày hôm đó, dù chỉ một đoạn ngắn.
Về thói quen sinh hoạt, bạn giữ cho bé ngủ đủ 10 đến 13 giờ mỗi ngày, trong đó có giấc trưa 1 đến 2 giờ, và cho bé vận động ngoài trời ít nhất 60 phút. Bữa ăn nên cách giờ xem tivi ít nhất 30 phút để bé không vừa nhai vừa nhìn màn hình. Nếu bé có biểu hiện mệt mỏi kéo dài, khó ngủ, ăn kém, hoặc bạn thấy bé chậm nói hơn so với trẻ cùng tuổi, bạn nên đưa bé đi khám để được kiểm tra, đừng tự đoán và tự xử lý tại nhà. Một tuần kiên trì với chiếc hộp nhỏ có thể thay đổi cách con bạn xem tivi.
Đọc thêm: Bé mẫu giáo chưa biết dọn đồ chơi, mẹ dùng hộp nhãn màu để con tự cất
