Bạn bưng bát cháo thịt bằm lên, ông cụ ngồi trước mâm nhìn rồi lắc đầu: ngán. Bà cụ ngậm miếng cơm lâu thật lâu mới nuốt, ăn được vài thìa là đặt bát xuống. Bạn lo người già thiếu chất, mà ép mãi thì ông bà càng sợ bữa ăn. Vấn đề nằm ở chỗ miệng các cụ đã yếu hơn thời trẻ: răng lung lay, nước bọt ít, mùi vị cũng nhạt đi. Cách bổ sung đạm vì thế cũng phải khác trước.
Xay mềm thức ăn giàu đạm để miệng đỡ phải nhai
Việc đầu tiên là đổi kết cấu món ăn. Bạn lấy 100g thịt heo nạc hoặc 100g ức gà, bỏ gân và mỡ, thái hạt lựu rồi cho vào máy xay cùng 2 thìa canh nước lọc. Bấm máy khoảng 30 giây, dừng lại gạt thành máy xuống rồi bấm thêm 20 giây. Hỗn hợp đạt chuẩn khi vo một viên nhỏ thấy mịn, không còn sợi thịt lợn cợn. Cho hỗn hợp vào bát, thêm 1/4 thìa cà phê muối, hấp cách thủy khoảng 12 phút với lửa vừa. Dấu hiệu đúng là mặt thịt hấp phẳng, chín đều, ấn đũa vào thấy bật lại nhẹ. Nếu hấp quá 20 phút với lửa lớn, thịt sẽ khô xác, bở rời, người già càng khó nuốt.
Với cá, bạn hấp 100g cá thác lác hoặc cá rô phi đã gỡ xương trong 8 phút, sau đó dùng thìa tán nhuyễn khi cá còn nóng. Trứng thì đánh 1 quả với 60ml nước ấm, lọc qua rây rồi hấp 10 phút lửa nhỏ, mặt trứng sẽ mịn như kem. Đậu hũ non cũng là nguồn đạm mềm: 1 miếng khoảng 100g, bạn cắt làm 4, chần nước sôi 1 phút rồi tán với 2 thìa canh nước dùng. Người lớn tuổi thường không nuốt nổi miếng thịt to, nhưng ăn được 4 đến 5 thìa hỗn hợp mịn mỗi bữa lại là chuyện dễ.
Chia đạm thành nhiều bữa nhỏ và đổi vị để ông bà ăn được lâu dài
Một bát đầy đạm dồn vào bữa trưa sẽ khiến cụ no ngang rồi bỏ cả bữa tối. Bạn chia phần đạm trong ngày thành 4 đến 5 lần nhỏ, mỗi lần khoảng 15g đạm, tương đương 70g thịt cá hoặc 1 quả trứng hoặc 150ml sữa chua. Các cụ ăn được từng này rồi nghỉ là vừa sức.
Bữa sáng bạn cho ăn 1 quả trứng hấp với chút hành lá, kèm 150ml sữa ấm pha loãng theo tỉ lệ 3 phần sữa 1 phần nước, để nhiệt độ khoảng 40 độ, không đun sôi. Bữa phụ giữa buổi là 1 hũ sữa chua 100g, để ra khỏi tủ lạnh 15 phút cho bớt lạnh rồi mới cho ăn. Bữa trưa là 80g cá hấp tán nhuyễn trộn với cháo loãng. Bữa xế là 1 bát nhỏ chè đậu xanh nấu nhừ, tán mịn, ngọt nhẹ. Bữa tối là 80g thịt hấp xay trộn với canh rau củ nấu mềm. Cách rải đều này giúp cơ thể hấp thu tốt hơn là ăn dồn.
Đổi vị cũng quan trọng. Bạn chia thực đơn thành các ngày cá, ngày thịt, ngày trứng, ngày đậu hũ, ngày tôm. Nhưng trong một ngày vẫn nên đổi món giữa các bữa. Món ăn cần ấm nóng, khoảng 50 đến 60 độ, vì đồ nguội làm mùi vị nhạt hơn và các cụ dễ chán. Cho thêm 1 thìa cà phê dầu ăn vào mỗi bát cháo hoặc canh để món ăn bóng, dễ trôi miệng. Dấu hiệu làm đúng là cụ ăn hết bát nhỏ trong 15 phút và không đẩy bát ra. Nếu sau 25 phút bát vẫn còn quá nửa, bạn dừng lại, không ép, ghi chú món đó để lần sau đổi cách nấu.
Chỗ dễ sai khi ép người lớn tuổi ăn nhiều đạm
Lỗi thứ nhất là chỉ chăm chăm tăng lượng mà quên tăng nước. Khi bạn tăng đạm từ 40g lên 70g một ngày mà nước uống vẫn ít, cụ dễ đầy bụng, táo bón, ăn càng kém. Cách chữa là cho uống 100ml nước ấm sau mỗi bữa, đưa thêm canh rau và trái cây mềm như chuối, đu đủ chín. Dấu hiệu đúng là sau 2 ngày bụng cụ mềm, đi tiêu dễ hơn, không còn cảm giác ợ nước. Nếu thấy cụ căng bụng, buồn nôn, bạn giảm lượng đạm trong ngày đó và tạm ngưng các món chiên rán.
Lỗi thứ hai là nấu đạm quá đặc trong một món, ví dụ bát cháo chỉ toàn thịt bằm với cá, không có rau củ. Miệng cụ dễ ngấy mùi tanh, mùi béo. Cách chữa là pha loãng theo tỉ lệ 1 phần hỗn hợp đạm với 2 phần nước dùng hoặc canh rau, thêm 20g bí đỏ hoặc cà rốt tán nhuyễn để món ăn có vị ngọt tự nhiên. Nêm 1/4 thìa cà phê muối cho toàn bộ bát, không nêm thêm nước mắm vì mặn dễ gây khó chịu. Dấu hiệu đúng là cụ ăn hết mà không uống nước liên tục. Nếu thấy cụ chép miệng, đẩy bát, bạn nếm lại xem có mặn không.
Cuối cùng, đừng đợi đến khi cân nặng tụt nhanh, cụ mệt lả, chóng mặt khi ngồi dậy, hoặc sụt 2kg trong một tháng mới tính. Đó là lúc nên đi khám để tìm nguyên nhân, chứ không thể chỉ xoay quanh bữa ăn. Trong sinh hoạt hằng ngày, bạn giữ cho cụ vận động nhẹ 10 phút buổi sáng bằng cách bước trong sân và ngủ đủ giấc. Bữa ăn ngon miệng hơn khi tinh thần thoải mái, nên hãy để ông bà ăn trong không khí vui vẻ thay vì bị nhắc nhở liên tục.
Câu hỏi thường gặp
Người già ăn kém miệng có nên uống sữa thay cơm không?
Không nên thay hoàn toàn. Sữa chỉ bổ sung thêm 150 đến 200ml mỗi bữa phụ, còn bữa chính vẫn cần cháo hoặc cơm mềm để có đủ năng lượng và chất xơ. Nếu cụ uống sữa thay cơm liên tục, dạ dày dễ đầy hơi và thiếu vi chất.
Nên chọn loại đạm nào dễ tiêu nhất cho người lớn tuổi?
Cá hấp tán nhuyễn và đậu hũ non là hai lựa chọn dễ tiêu nhất, vì mềm và ít mỡ. Thịt heo nạc hoặc ức gà nên xay nhuyễn rồi hấp cách thủy. Mỗi bữa chỉ nên dùng một loại đạm chính.
Khi nào cần đưa cụ đi khám vì ăn kém?
Khi cụ sụt 2kg trong một tháng, chóng mặt khi ngồi dậy, hoặc mệt lả sau ăn. Đó là dấu hiệu cơ thể không hấp thu đủ, cần bác sĩ tìm nguyên nhân thay vì chỉ chỉnh bữa ăn tại nhà.
Đọc thêm: 5 nguồn đạm thực vật cho người ăn chay trong gia đình
