Tối thứ Năm tuần trước, tôi đang vo gạo thì nghe tiếng khóc thét của bé Bắp 18 tháng. Chạy ra phòng khách, bé Su 4 tuổi đang ôm khư khư chiếc xe ben đồ chơi, em ngồi bệt dưới đất, tay chỉ về phía chị, miệng gào to. Chiếc xe ben đó tôi mua ở sạp gần trường mầm non hồi tháng trước, giá 85.000 đồng. Bé Su tự chọn màu vàng vì thích xe công trình. Hôm nay em Bắp đòi lấy, chị không cho, thế là có chuyện.
Thú thật, lần đầu tôi xử lý hỏng. Tôi gắt lên: “Su lớn rồi, nhường em đi, lát mẹ mua cho cái khác.” Su ù òa khóc, vừa khóc vừa nói: “Nhưng xe của con, em chưa hỏi.” Tôi đứng hình một lúc, vì thấy câu đó đúng. Tôi bỏ dở nồi cơm, ngồi xuống ngang tầm mắt con. Tôi hỏi: “Vậy mình thử nói chuyện với em xem?” Su gật đầu, nước mũi còn chảy. Tôi lấy khăn ướt lau cho con rồi mới bắt đầu.
Để con nói trước khi mẹ nói
Tôi hỏi Su: “Con đang bực vì em lấy xe mà không hỏi, đúng không?” Su gật. Tôi nói tiếp: “Mẹ hiểu. Vậy mình tập câu xin lỗi và câu chia sẻ nhé.” Tôi đọc chậm từng câu: “Em ơi, chị xin lỗi vì chị đã giữ xe và làm em khóc. Xe này chị đang chơi, lát nữa chị cho em mượn năm phút.” Su lí nhí lặp lại, giọng còn run. Đến lần thứ ba thì rõ hơn. Tôi không ép con phải cười hay ôm em ngay. Chỉ cần con nói được lời xin lỗi. Cảm xúc để con tự chảy.
Rồi tôi quay sang Bắp, bé mới 18 tháng nên chưa nói được nhiều. Tôi làm mẫu luôn phần của em: “Bắp ơi, em muốn mượn thì phải hỏi chị nhé. Em nói ‘chị ơi, cho em mượn’.” Bé Bắp nín khóc, nhìn tôi, rồi vòng tay ôm chân chị. Su ngồi xuống, đẩy xe về phía em, nhưng vẫn giữ tay trên nóc xe, kiểu vừa cho vừa thử. Tôi khen: “Su biết chia sẻ rồi, giỏi lắm.” Su cười, chạy lại hôn móc lên má em.
Lần sau thì tôi đổi cách
Hôm Chủ nhật, tôi thử làm cái “phiếu lượt” bằng giấy A5 cũ, cắt thành 4 mảnh, mỗi mảnh vẽ một ngôi sao. Tôi để một hộp nhỏ trên bàn, ai muốn chơi xe thì lấy phiếu đặt lên bàn. Su hiểu ngay, còn Bắp thì chưa, nên tôi hướng dẫn em cầm phiếu đặt cạnh chị. Kết quả khá hơn thật. Buổi chiều hôm đó hai chị em thay phiên nhau, Su chơi trước 10 phút, Bắp chơi sau 5 phút rồi trả lại. Tôi ngồi gần, không can thiệp nhiều, chỉ nhắc câu thần chú: “Mình nói gì khi muốn mượn?” Su đáp: “Chị ơi, cho em mượn.” Có lúc con quên, tôi chỉ tay lên hộp phiếu, thế là con nhớ.
Nhưng có một việc tôi vẫn chưa ưng. Tối thứ Hai, tôi lơ đễnh không để ý, Su giành lại xe, Bắp khóc. Tôi đang nấu dở món canh chua nên chỉ nói vọng ra: “Su nhường em đi.” Su hét lên: “Mẹ lại thế nữa rồi!” Tôi tắt bếp, đi ra, ngồi xuống. Lần này tôi không xin lỗi cho có. Tôi nói: “Mẹ sai vì mẹ nói vọng, không hỏi con trước. Mẹ xin lỗi con.” Su nhìn tôi, rồi cười, đưa xe cho em. Hóa ra con học cách xin lỗi từ chính mẹ, chứ không phải từ mấy câu mẹ dạy.
Từ đó tôi rút ra vài điều nho nhỏ, ghi vào sổ tay để đầu tuần nhắc lại. Một là đừng bắt con lớn nhường con nhỏ vô điều kiện, vì như thế là mình dạy con giữ im lặng thay vì dạy con chia sẻ. Hai là câu xin lỗi phải đi kèm hành động cụ thể: xin lỗi vì đã giữ xe, xin lỗi vì đã nói to, xin lỗi vì đã làm em khóc. Ba là đặt luật chơi đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, để con tự kiểm soát thay vì chờ mẹ phân xử. Bốn là chính người lớn phải nói lời xin lỗi trước mặt con, kể cả với con, để con thấy đó là việc bình thường chứ không phải hình phạt.
Chuyện tiền nong và thói quen cả nhà
Chúng tôi chốt chi tiêu cho đồ chơi mỗi tháng khoảng 200.000 đồng. Tháng trước tôi mua cho Su bộ xếp hình 90.000 đồng, cho Bắp chiếc ô tô nhựa 45.000 đồng, phần còn lại để dành. Tôi không mua thêm để dạy con quý đồ. Hai chị em chơi chung một hộp, mỗi lần lấy ra phải cất lại đủ số mảnh. Tôi kiểm tra bằng cách cho cả hai cùng đếm, đếm tới 20 rồi cất. Bé Bắp đếm chưa sõi nhưng thích lắm, cứ đòi đếm lại.
Bữa ăn nhà tôi cũng đổi chút. Tôi giảm nước ngọt có ga cho cả nhà, thay bằng nước đun sôi để nguội. Mỗi bữa tối tôi đặt một bình 1,5 lít lên bàn. Su tự rót, Bắp uống bằng ly nhỏ. Tối nào trời mát, ba mẹ con đi bộ vòng quanh khu tập thể 20 phút trước khi tắm. Su thích đếm số cây xanh hai bên đường, Bắp thì đòi bế. Tôi thấy vận động ngoài trời giúp cả nhà ngủ ngon hơn, buổi tối bớt càu nhàu.
Có một chuyện sức khỏe tôi để ý. Bé Bắp mấy hôm nay hơi biếng ăn, quấy hơn, nhưng không sốt, không nôn, chơi vẫn bình thường. Tôi chỉ cho uống nước nhiều hơn, chia nhỏ bữa, theo dõi thêm. Nếu con sốt, mệt lả, thở nhanh hoặc nôn nhiều, tôi sẽ đưa đi khám ngay, chứ không tự cho uống gì. Chuyện này tôi luôn nhắc bản thân: theo dõi tại nhà là một chuyện, còn khi có dấu hiệu bất thường thì phải đi khám.
Giờ Su vẫn còn giành đồ với em những lúc mệt hoặc buồn ngủ. Nhưng con đã biết nói câu xin lỗi, biết hỏi mượn trước khi lấy. Tối qua, tôi đang rửa chén thì nghe con nói với em: “Bắp ơi, chị xin lỗi, chị cho em mượn xe nè.” Tôi đứng trong bếp, tay còn cầm miếng bọt biển, cười một mình. Dạy con không cần bài học to tát. Chỉ cần mẹ chịu ngồi xuống, chịu sai, chịu nhớ, và kiên nhẫn lặp lại từng ngày.
Đọc thêm: Chăm trẻ ốm tại nhà: đo nhiệt độ và bù nước sao cho đúng
