Mẹ tôi kêu vai gáy cứng như đá, xoay cổ nghe rột rột. Bà 68 tuổi, ngày nào cũng cắm cúi nhặt rau, lau nhà, bế cháu. Tôi tính đưa bà đi vật lý trị liệu thì bà gạt ngang: “Tốn tiền, lại phải chờ đợi”. Thế là tôi mày mò học mấy động tác khí công thở bụng, tập cùng bà ngay trong phòng khách, trước giờ cơm tối.
Buổi tập đầu tiên trong phòng khách nhà tôi
Phòng khách nhà tôi ở quê chỉ rộng chừng 18 mét vuông, kê bộ bàn ghế gỗ với cái tủ thờ. Tôi kéo chiếc chiếu cũ ra giữa nhà, đặt hai cái gối mỏng làm điểm tựa cho bà nằm. Bà mặc áo bà ba, chân đi đôi dép nhựa 25 nghìn mua ở chợ xã. Tôi bảo bà nằm ngửa, hai tay đặt lên bụng dưới rốn, còn tôi ngồi bên cạnh đếm nhịp.
Ngày đầu, bà thở nhanh như đang leo dốc. Tôi nói bà thả lỏng, hít vào bằng mũi cho bụng phồng lên, rồi thở ra bằng miệng cho bụng xẹp xuống. Bà làm được ba hơi là bật cười: “Tưởng dễ mà khó ghê con”. Tôi bảo bà đừng gắng, cứ để hơi thở tự nhiên như lúc ngủ.
Bài tập cụ thể cho vùng vai gáy
Chúng tôi chia buổi tập thành ba đoạn, mỗi đoạn khoảng năm phút, tổng cộng 15 phút mỗi tối.
- Đoạn một, nằm thở bụng: bà nằm ngửa trên chiếu, gối đầu cao chừng một gang tay. Hít vào đếm 1 2 3 4, thở ra đếm 1 2 3 4 5 6. Làm 10 hơi rồi nghỉ. Tôi thấy bà hay nhấc vai lên, tôi nhẹ tay đặt lên vai bà để bà biết mà buông xuống.
- Đoạn hai, xoay cổ chậm: bà ngồi trên ghế gỗ, hai chân đặt phẳng xuống sàn. Bà quay đầu sang phải rồi sang trái, mỗi bên giữ ba nhịp thở. Tôi nhắc bà giữ cằm ngang, mắt nhìn theo vai, không cúi gập cổ ra sau.
- Đoạn ba, vai áp tai: bà nâng vai lên gần tai khi hít vào, rồi thả xuống khi thở ra. Làm chậm 10 lần. Cái này giúp bà nhận ra lúc nào vai đang gồng.
Thật ra tôi từng làm sai ở đoạn hai. Hồi đầu tôi bắt bà xoay cổ thật sâu theo vòng tròn, kết quả bà choáng nhẹ, phải dừng lại. Từ đó tôi bỏ động tác xoay tròn, chuyển sang quay sang hai bên. Một chỗ nữa là tôi từng quên nhắc bà thở đều, thành ra bà nín thở khi quay cổ, mặt đỏ lên. Giờ tôi đếm thành tiếng cho bà nghe nhịp.
Đồ đạc và tiền nong chẳng đáng là bao
Tôi mua một cuộn thảm xốp 60 nghìn để bà nằm cho êm, thêm cái gối cao su non 85 nghìn thay gối cũ đã bẹp. Tổng cộng chưa tới 150 nghìn. Bà còn tự chế “đồng hồ” riêng: dùng chiếc đồng hồ báo thức cũ 40 nghìn mua ở tiệm tạp hóa, đặt 15 phút để biết khi nào hết buổi. Nhà tôi nấu cơm bằng bếp gas, tối nào cũng ăn cơm lúc 6 giờ rưỡi, nên tập xong là bà vào bếp ngay, người nhẹ nhõm hơn.
Có hôm bà mệt, chỉ tập năm phút rồi nghỉ. Tôi không ép. Tôi thấy điều quan trọng là đều đặn, chứ không phải tập nhiều. Bà kể sau khoảng ba tuần, buổi sáng ngồi dậy bà đỡ phải lấy tay xoa vai. Còn chuyện đau lưng thì vẫn còn, bà nói “cái lưng già rồi, chịu khó thôi”. Tôi cũng chưa ưng vì bà vẫn hay nằm nghiêng xem điện thoại buổi tối, thành ra tập xong lại gồng cổ trở lại.
Những lúc nên dừng l���i và đi khám
Tôi thường nhắc bà: tập chỉ là thói quen vận động nhẹ, không thay thế cho việc kiểm tra sức khỏe. Nếu bà thấy tê lan xuống cánh tay, chóng mặt khi quay cổ, hay đau nhói kéo dài hơn một tuần, thì dừng lại và đi khám. Ở xã tôi, trạm y tế mở cửa giờ hành chính, đi khá tiện. Mẹ tôi từng đi khám sức khỏe định kỳ mỗi năm một lần, chủ yếu để nghe huyết áp và đường huyết.
Về chuyện ăn uống, bà bớt món chiên nhiều dầu, thay bằng canh rau và cá đồng. Bà cũng uống đủ nước, thường để sẵn bình 1,5 lít trên bàn. Tối nào trước khi ngủ, hai mẹ con ngồi đếm hơi thở vài phút rồi mới tắt đèn.
Chuyện nhỏ mà cả nhà thấy dễ chịu
Bây giờ, cứ 8 giờ tối là bà tự lấy chiếu ra trải, không cần tôi nhắc. Đứa cháu 5 tuổi thấy vậy cũng bò lại nằm cạnh, bắt chước đặt tay lên bụng. Cả nhà tôi thành lệ, ai rảnh thì tập cùng bà 15 phút. Không phải bài thuốc gì cao siêu, chỉ là hơi thở chậm rãi và vài động tác nhẹ. Bà bảo: “Ngày xưa đi làm đồng về là nằm thẳng cẳng, giờ ngồi thở một lát cũng thấy khoan khoái”.
Tôi viết lại chuyện này phòng khi có ai trong nhà cũng đang lo cho ông bà mình. Cứ bắt đầu từ tối nay, một tấm chiếu, một cái gối, 15 phút trước giờ cơm. Nhớ theo dõi xem người già thấy thế nào, đừng cố quá. Và nếu có dấu hiệu lạ kéo dài, hãy đưa đi khám cho chắc.
