Nhà tôi ở tầng 3 khu tập thể cũ, mẹ chồng năm nay 68 tuổi. Đầu tháng 3, bà cùng mấy người bạn trong xóm lập nhóm đi bộ vòng quanh công viên gần nhà, 6 giờ kém 15 xuất phát, đúng 40 phút thì về. Đi được hơn hai tuần, bà kêu hai bàn chân mỏi rã rời, nhất là gót và lòng bàn chân. Tối xem ti vi, bà cứ phải gác chân lên ghế. Tôi lục lại mấy cuốn cẩm nang cũ của bà nội để lại, tìm phần xoa bóp bàn chân rồi hai mẹ con làm thử mỗi tối trước khi ngủ.
Chuẩn bị mỗi tối: chậu nước ấm 40 độ, khăn và chút dầu
Mẹ tôi ngại ngồi lâu, nên tôi sắp xếp gọn trong 15 phút. Việc đầu tiên là ngâm chân. Tôi dùng chậu nhựa cao chừng 25 cm mua ở chợ hết 45.000 đồng, đổ nước ấm khoảng 40 độ, tức là nóng hơn nước tắm một chút nhưng tay mình nhúng vào còn chịu được. Bà ngồi trên ghế thấp, hai chân ngâm khoảng 5 phút cho da mềm và ấm lên. Trong lúc đó tôi lau khô hai bàn tay, xoa một chút dầu nền. Nhà tôi dùng dầu dừa ép lạnh mua chai 250 ml giá 90.000 đồng, dùng rất tiết kiệm, chỉ cần bằng ba đầu ngón tay. Ai không thích dầu dừa thì có thể dùng dầu massage trẻ em, miễn là da không bị kích ứng. Điều tôi muốn nhấn là dầu chỉ để giảm ma sát, làm mềm tay khi xoa, chứ không phải để chữa gì cả.
Bàn tay đặt đúng chỗ: dọc gan bàn chân và quanh gót
Bàn chân nhỏ, nhưng chia ra thì có mấy vùng mình cần chú ý. Tôi làm theo thứ tự từ trên xuống.
Đầu tiên là dọc theo rãnh gan bàn chân, tức khe nằm giữa phần mô dưới các ngón và gót chân. Tôi dùng ngón cái miết từ dưới các ngón chân kéo thẳng xuống gần gót, làm 10 lần cho mỗi chân, lực vừa đủ để bà thấy hơi tức nhưng không đau nhói. Đây là vùng mà sách cũ gọi là huyệt tuyền, người lớn tuổi đi bộ nhiều hay mỏi đúng chỗ này.
Thứ hai là điểm lõm ngay dưới gót chân, hơi lệch vào trong một chút. Tôi dùng đầu ngón tay cái ấn giữ khoảng 5 giây rồi nhả, làm 8 lần mỗi chân. Nhấn nhẹ thôi, đừng thẳng tay ấn mạnh vì vùng này mềm. Lần đầu tôi mạnh tay quá, bà kêu đau nhói, tối đó bà bảo chân ê thêm. Hôm sau tôi rút xuống còn một nửa lực mới thấy bà chịu.
Thứ ba là các điểm quanh gót và hai bên mắt cá. Tôi xoa vòng tròn bằng hai ngón tay cái, mỗi bên 30 giây, rồi kéo nhẹ dọc gân gan bàn chân từ gót lên mắt cá trong. Bà bảo đoạn này tối nào cũng nhức mỏi, làm vài hôm thì dễ chịu hẳn.
Cuối cùng là các khe giữa các ngón chân. Tôi dùng ngón trỏ và ngón cái kẹp từng khe, miết từ dưới lên, mỗi khe 3 lần. Đoạn này nhanh, chừng 1 phút là xong cả hai chân.
Một tuần thử và một chỗ tôi làm chưa ưng
Tuần đầu, tôi chỉ làm mỗi tối 10 phút. Ngày thứ 3 bà bảo tối ngủ ngon hơn, chân đỡ nặng. Nhưng có một chỗ tôi làm chưa ưng: tôi từng dùng viên bi nhỏ lăn gan bàn chân cho nhanh. Nghe nói lăn bi giúp kích thích nhiều điểm cùng lúc, mà thực tế viên bi cứng quá, bà kêu cấn đau, lăn được hai phút là bỏ. Sau đó tôi bỏ hẳn, chỉ dùng tay vì tay mình cảm nhận được chỗ nào căng, chỗ nào mềm. Đây là bài học của tôi: dụng cụ có thể hỗ trợ, nhưng với người lớn tuổi thì bàn tay vẫn an toàn hơn.
Đến ngày thứ 7, bà đi bộ về vẫn mỏi nhưng đỡ hơn trước, tối không còn phải gác chân lên ghế nữa. Mẹ tôi còn tự làm được một mình: bà ngồi trên giường, tự xoa dọc gan bàn chân trong lúc chờ cơm chín. Tôi nghĩ điều này quan trọng hơn cả, vì người lớn tuổi tự chăm được mình thì bền hơn là chờ con cháu.
Những điều cần nhớ trước khi làm cho người lớn tuổi
Một vài thứ tôi rút ra sau mấy tuần làm cùng mẹ chồng, muốn ghi lại để nhà mình tham khảo:
- Lực vừa phải, không ấn mạnh. Người lớn tuổi vùng chân mỏng hơn, đau là dừng, đừng cố cho đủ số lần.
- Không xoa bóp khi chân đang sưng, nóng, đỏ, hoặc có vết thương hở. Trường hợp này nên để yên và đi khám.
- Thời điểm tốt nhất là sau khi ngâm chân ấm, trước khi ngủ 30 phút. Tránh làm ngay sau bữa ăn no.
- Ai có bệnh nền về tim mạch, tiểu đường, hoặc từng bị chấn thương chân thì nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi xoa bóp, bấm huyệt.
- Đây chỉ là cách chăm tại nhà cho dễ chịu, không thay thế việc đi khám khi chân mỏi kéo dài, tê bì, hoặc đau tăng dần.
Thêm một chuyện nhỏ nữa về thói quen đi bộ. Bà đi 40 phút mỗi sáng, tôi nhắc bà đi giày vừa chân, mang tất cotton, về nhà lau khô kẽ chân. Tối bà uống đủ nước, ăn thêm rau xanh, ngủ đủ giấc. Mấy cái đó nghe đơn giản nhưng góp phần nhiều vào việc chân bớt mỏi. Còn khi nào bà kêu đau nhói ở gót, tê ở ngón chân, hay bàn chân sưng lên thì tôi sẽ đưa bà đi khám để nghe người có chuyên môn nói, chứ không tự đoán.
Nói cho cùng, xoa bóp bấm huyệt bàn chân là việc nhỏ, làm được trong lúc nhà mình ngồi coi ti vi, vừa ấm chân vừa đỡ mỏi, lại có thêm thời gian nói chuyện với người lớn trong nhà. Nhà tôi làm được 4 tuần rồi, mỗi tối 15 phút, đều như bữa cơm. Mẹ chồng tôi bảo đây là lý do bà thích về nhà sau buổi đi bộ hơn là ngồi lại ngoài công viên thêm.
Câu hỏi thường gặp
Bấm huyệt gan bàn chân cho người già có cần đúng huyệt không?
Không cần quá chính xác. Mình chỉ cần xác định vùng da hơi lõm hoặc căng, ấn thử thấy người già hơi tức là được. Quan trọng nhất là lực vừa phải và dừng ngay khi họ kêu đau.
Mỗi tối nên xoa bóp bao lâu là đủ?
15 phút cả hai chân là ổn, gồm 5 phút ngâm nước ấm và 10 phút xoa. Nếu hôm nào mỏi nhiều, có thể kéo dài thêm 5 phút nhưng đừng quá 25 phút vì dễ mỏi tay và người già cũng mệt.
Chân mỏi sau đi bộ bao lâu thì nên đi khám?
Nếu mỏi kéo dài hơn 1 tuần, tê bì, sưng hoặc đau tăng dần thì nên đi khám. Xoa bóp tại nhà chỉ giúp dễ chịu, không thay thế chẩn đoán của nhân viên y tế.
Đọc thêm: Khí công thở bụng giúp mẹ tôi bớt cứng vai gáy tại nhà
