Bạn đang đứng trong bếp chờ nồi canh sôi, một tay giữ vá, một tay với lọ muối. Bỗng bạn thấy mình phải vịn vào mép bàn mới yên. Hoặc bố bạn vừa bước lên bậc thềm đã chao đảo, mẹ bạn khom nhặt cái khăn rơi mà phải bám ghế đứng dậy. Những khoảnh khắc nhỏ ấy nói với bạn nhiều điều về sức khỏe của cả nhà hơn là một buổi khám tổng quát vội vàng.
Một chân đứng yên mười giây, cơ thể tự khai báo
Bài kiểm tra đứng một chân trong mười giây đang được nhắc tới như một thước đo đơn giản về mức lão hóa, sức mạnh cơ bắp và nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi. Không cần máy móc, không cần phòng tập, chỉ cần một khoảng sàn trống và một người đứng cạnh để phòng hờ. Bạn thử cùng bố mẹ: đứng một chân, mắt nhìn thẳng, hai tay buông tự nhiên, đếm đến mười. Nếu chân trụ run, hông lắc, hoặc phải chạm chân kia xuống sớm, đó là tín hiệu để bạn nhìn lại sinh hoạt của cả nhà, chứ không phải để bạn tự gắn nhãn bệnh tật cho ai.
Điều đáng nói là khả năng giữ thăng bằng không chỉ nằm ở chân. Nó là kết quả của cơ đùi, cơ mông, cơ bụng, của thần kinh phản xạ, của giấc ngủ và cả lượng nước trong ngày. Một người ngồi nhiều, ăn ít đạm, ngủ chập chờn sẽ mất dần những thứ tưởng chừng hiển nhiên ấy mà không hề hay biết.
Bữa cơm thiếu đạm làm chân yếu trước khi bạn kịp nhận ra
Trong mâm cơm Việt, đạm thường bị coi là chuyện của người đi tập thể hình. Nhà có người lớn tuổi lại càng dễ rơi vào cảnh cơm rau là chính, thịt cá ăn vài miếng cho có vị. Bạn thử nhìn lại mâm cơm tối nay: có đủ một phần đạm vừa phải cho mỗi người không, có đậu hũ, trứng, cá, thịt nạc, tôm hay không. Đừng đợi đến lúc bố mẹ kêu mỏi gối mới nhớ ra. Một bữa cơm có đủ đạm, đủ rau, thêm một chén canh, rồi cùng nhau đứng dậy đi bộ quanh sân vài vòng sau khi ăn là cách chăm cơ bắp bền bỉ nhất mà bạn có thể làm mỗi ngày.
Bạn cũng đừng xem nhẹ chuyện uống nước. Người lớn tuổi thường ít khát nên uống rất ít, đến khi hoa mắt chóng mặt mới nhớ. Đặt một bình nước ở chỗ dễ thấy trong nhà, nhắc nhau uống đều trong ngày, vừa giúp tinh thần tỉnh táo vừa giữ cho cơ thể không rơi vào trạng thái thiếu nước âm thầm.
Con cái học thăng bằng từ những trò chơi trong nhà
Trẻ con không cần bài kiểm tra mười giây. Nhưng nếu bạn thấy con hay vấp, hay ngã khi chạy trong ngõ, đó cũng là lúc nên nhìn lại thời gian con vận động. Bạn có thể biến việc đứng một chân thành trò chơi gia đình: ai giữ lâu hơn, ai đứng được khi nhắm mắt, ai vừa đứng vừa đếm số. Trẻ vừa học thăng bằng, vừa cười, vừa bớt dán mắt vào màn hình. Người lớn cũng được kiểm tra sức mình một cách nhẹ nhàng, không áp lực.
Với trẻ nhỏ, hãy để con được chạy, được leo, được chơi các trò cần giữ thăng bằng như nhảy lò cò, đá cầu, đi trên vạch kẻ. Đó là nền tảng cho sự phối hợp tay chân và phản xạ tự nhiên. Bạn không cần mua thiết bị đắt tiền, chỉ cần dọn một khoảng sân an toàn và cùng con chơi mỗi chiều.
Sàn nhà, ánh đèn và đôi dép cũng góp phần vào cú ngã
Đứng một chân mười giây còn nhắc bạn nhìn lại ngôi nhà. Thảm trơn, dây điện vắt ngang lối đi, sàn nhà tắm ướt mà không có ai lau ngay, dép lê quá rộng, cầu thang thiếu tay vịn, đèn ngủ quá tối. Những thứ này không gây bệnh, nhưng chúng biến một cú chao đảo nhỏ thành cú ngã lớn. Bạn hãy đi một vòng quanh nhà, mắt nhìn xuống sàn, tay sờ vào tay vịn, và ghi lại những chỗ cần sửa. Việc nhỏ thôi, nhưng hiệu quả rõ rệt cho người lớn tuổi trong nhà.
Một thói quen khác đáng giữ là buổi sáng thức dậy, hãy ngồi dậy từ từ, đặt chân xuống sàn, đợi vài giây rồi mới đứng lên. Điều này giúp cơ thể làm quen với tư thế mới, tránh choáng váng khi vừa rời giường. Bạn nhắc bố mẹ, ông bà cùng làm, và chính bạn cũng làm theo.
Mười giây ấy nhắc bạn đi khám khi cơ thể đã lên tiếng
Bài kiểm tra đứng một chân không phải để bạn tự đoán bệnh. Nó là lời nhắc nhẹ nhàng rằng sức khỏe đang thay đổi theo từng tháng, và gia đình bạn cần những thói quen đều đặn để giữ mình vững vàng. Nếu ai đó trong nhà thường xuyên chóng mặt, yếu một bên chân, tê tay, nhìn mờ, đi lại loạng choạng hơn trước, hoặc đã từng ngã mà không rõ lý do, bạn nên đưa người đó đi khám để được đánh giá đúng. Đừng chờ đến khi có cú ngã lớn mới bắt đầu để ý.
Mỗi tối, trước khi tắt đèn, bạn có thể cùng cả nhà đứng một chân mười giây. Không cần ganh đua, chỉ để biết hôm nay mình có vững hơn hôm qua không. Một việc nhỏ, làm đều, sẽ giữ được nhiều thứ lớn: bữa cơm ấm, bước chân chắc, và những buổi chiều cả nhà còn đi bộ bên nhau.
Đọc thêm: Màn hình sáng rực nhưng bữa cơm lại nguội
Câu hỏi thường gặp
Đứng một chân mười giây có ý nghĩa gì với sức khỏe?
Đây là bài kiểm tra đơn giản về mức lão hóa, sức mạnh cơ bắp và nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi. Bạn chỉ cần một khoảng sàn trống và một người đứng cạnh phòng hờ, đứng một chân, mắt nhìn thẳng, hai tay buông tự nhiên và đếm đến mười.
Dấu hiệu nào cho thấy cần đưa người thân đi khám?
Nếu ai đó trong nhà thường xuyên chóng mặt, yếu một bên chân, tê tay, nhìn mờ, đi lại loạng choạng hơn trước, hoặc đã từng ngã mà không rõ lý do, bạn nên đưa người đó đi khám để được đánh giá đúng. Đừng chờ đến khi có cú ngã lớn mới bắt đầu để ý.
Làm gì để cả nhà giữ thăng bằng tốt hơn mỗi ngày?
Bữa cơm cần đủ đạm như đậu hũ, trứng, cá, thịt nạc, tôm, đủ rau và thêm một chén canh, rồi cùng nhau đi bộ quanh sân vài vòng sau khi ăn. Bên cạnh đó, đặt một bình nước ở chỗ dễ thấy để nhắc nhau uống đều, và mỗi tối cùng đứng một chân mười giây trước khi tắt đèn.
