Bạn vừa nói một câu, con tuổi teen đã cãi lại ngay, giọng cao hơn, mặt đỏ lên, rồi đùng đùng bỏ vào phòng, đóng sập cửa. Bạn đứng lại một mình, vừa giận vừa thương, không rõ nên gõ cửa nói tiếp hay im lặng cho qua. Lúc đó, bạn thử cách khác: quy tắc nói chuyện 3 phút bình tĩnh. Dưới đây là các bước cụ thể, kèm dấu hiệu bạn đang làm đúng hay sai.
Bước 1: Rời khỏi chỗ đang cãi đúng 90 giây
Khi con vừa cãi lại và giọng hai bên đã to hơn mức bình thường, bạn đừng cố nói cho bằng được. Bạn hít vào bằng mũi đếm chậm 4 giây, giữ 2 giây, thở ra bằng miệng 6 giây, lặp 5 lần. Nhịp thở này mất khoảng 60 giây. Thêm 30 giây bạn rót một cốc nước 200 ml, uống 3 ngụm nhỏ. Bạn rời chỗ đang đứng, đi bộ sang phòng bên cạnh hoặc xuống bếp, khoảng 90 giây rồi quay lại. Dấu hiệu làm đúng: tay bạn bớt run, giọng xuống thấp hơn, bạn không còn muốn thốt ra câu vừa nghĩ. Dấu hiệu làm sai: mặt vẫn nóng ran, đầu vẫn lặp y nguyên câu cũ, bước chân quay lại chưa đầy 1 phút. Lúc đó, bạn uống thêm 2 ngụm nước, đứng yên 20 giây nữa rồi mới quay lại.
Bước 2: Mở đầu bằng 1 câu mô tả việc vừa xảy ra, không phán xét
Bạn quay lại với con bằng một câu duy nhất, nói chậm hơn nhịp thường khoảng một phần ba. Câu mẫu: con vừa nói to với mẹ khi mẹ nhắc con cất điện thoại. Chỉ nói sự việc, không thêm từ như hỗn láo, không biết điều, hư. Câu dưới 12 từ. Nói xong, bạn im lặng đúng 5 giây để con có khoảng trống. Dấu hiệu làm đúng: con không cãi tiếp ngay, có thể nhìn đi chỗ khác hoặc thở ra. Dấu hiệu làm sai: bạn gắn thêm một câu đánh giá ngay sau đó, con lập tức cãi lại, giọng lại to lên. Khi đó, bạn quay về bước 1 thêm 60 giây, rồi mới nói lại câu mô tả.
Bước 3: Nghe con nói trong đúng 3 phút, không cắt lời
Bạn đặt điện thoại xuống bàn hoặc để xa tầm tay 1 mét. Ngồi ngang tầm mắt con nếu con ngồi. Bạn cho con nói liền mạch 3 phút, canh bằng đồng hồ bấm giây hoặc đồng hồ treo tường. Trong 3 phút đó, bạn chỉ gật đầu, ừ một tiếng, không sửa lỗi, không nhắc chuyện cũ. Nếu con nói hết trước 3 phút, bạn đếm đến 10 trong đầu rồi mới nói. Dấu hiệu làm đúng: hết 3 phút, con nói được ít nhất một câu nêu cảm xúc, kiểu như con thấy bị kiểm soát hoặc con đang dở việc. Dấu hiệu làm sai: bạn ngứa miệng chen vào ở phút thứ hai, con im bặt hoặc nói câu cụt. Lúc đó, bạn xin con nói tiếp 1 phút nữa, lần này chỉ nghe.
Bước 4: Nêu đúng 1 yêu cầu trong 20 giây rồi dừng
Nghe đủ 3 phút, bạn nói đúng một yêu cầu, viết ra nháp trước nếu cần, dài không quá 20 giây. Ví dụ: trong 30 phút tới con cất điện thoại, sau đó mình ăn cơm cùng nhau. Bạn nói 1 lần, không nhắc lại, không thêm lý do dài dòng. Dấu hiệu làm đúng: con trả lời được một tiếng vâng, không vâng, hoặc nêu điều kiện riêng. Dấu hiệu làm sai: bạn nói liền 3 yêu cầu một lượt, hoặc lặp câu đó 3 lần trong 2 phút. Khi đó, bạn rút lại còn 1 yêu cầu, nói lại một lần, rồi dừng hẳn.
Bước 5: Chốt thời gian và hậu quả đã bàn trước, treo ở chỗ dễ thấy
Bạn và con thống nhất một mốc cụ thể, ví dụ 21 giờ 30 là cất điện thoại, và một hậu quả nhẹ đã bàn trước, ví dụ hôm sau dùng ít hơn 30 phút. Viết hai dòng đó ra giấy A5, dán cạnh bàn học hoặc tủ lạnh, chữ to đọc được từ cách 1 mét. Bạn nhắc bằng cách chỉ vào tờ giấy, không nhắc bằng miệng quá 1 lần trong buổi tối. Dấu hiệu làm đúng: con tự nhìn tờ giấy và làm theo, số lần bạn phải nhắc giảm còn 0 đến 1 lần. Dấu hiệu làm sai: bạn vừa chỉ giấy vừa nói lại lời nhắc, con thấy bị ép và cãi lại. Khi đó, bạn chỉ giữ động tác chỉ tay, không mở miệng.
Chỗ dễ sai khi áp dụng quy tắc 3 phút
Lỗi thứ nhất là kéo dài phần nghe quá 3 phút. Nhiều phụ huynh nghe con nói rồi sa đà sang nhắc chuyện học, chuyện bạn bè, thành buổi nói chuyện 20 đến 30 phút. Cách chữa: đặt báo thức 3 phút trên điện thoại, khi chuông reo thì tự nhắc mình dừng lại, hôm sau nói tiếp phần còn lại. Lỗi thứ hai là mở đầu bằng câu hỏi tại sao. Câu tại sao thường khiến con tuổi teen thấy bị tra hỏi và cãi lại mạnh hơn. Cách chữa: đổi thành câu mô tả việc đã xảy ra cộng một lựa chọn, ví dụ con cất điện thoại trước hay sau khi rửa bát. Bạn thử đổi cách nói trong 3 lần liên tiếp, để cách 2 đến 3 ngày mỗi lần, rồi xem số lần cãi lại trong tuần có giảm không.
Giữ nhịp sinh hoạt chung để bớt cãi nhau
Quy tắc 3 phút chỉ dễ áp dụng khi cả nhà có nếp ăn ngủ đều. Bạn cho cả nhà ăn tối cùng nhau ít nhất 4 buổi mỗi tuần, mỗi bữa kéo dài 25 đến 30 phút, trong đó 10 phút đầu không nhắc chuyện điểm số. Bạn giữ giờ đi ngủ của con tuổi teen trong khoảng 22 giờ đến 22 giờ 30, phòng ngủ tắt bớt đèn mạnh trước 30 phút. Mỗi ngày, bạn cùng con vận động nhẹ 20 phút, có thể là đi bộ quanh khu nhà hoặc làm vài việc nhà như lau bàn, xếp chén. Bữa ăn có đủ rau, một phần đạm, cơm vừa phải, hạn chế nước ngọt sau 19 giờ. Nếu con có dấu hiệu bất thường kéo dài như ngủ rất ít, ăn rất ít, thu mình nhiều ngày, bạn nên đưa con đi khám để được kiểm tra. Còn lại, phần lớn các trận cãi nhau tuổi teen sẽ dịu đi khi nhịp sống cả nhà ổn định và người lớn giữ được 3 phút bình tĩnh trước khi nói câu tiếp theo.
Đọc thêm: Bé 4 tuổi nghiện tivi: Dùng hộp câu hỏi để con kể lại điều đã xem
