Chị Hạnh ở cùng khu trọ tôi gọi lúc 5 giờ chiều thứ bảy: “Em ơi, chị định nấu bữa cơm đầu tiên cho cả nhà, mà đứng trước kệ gia vị không biết bỏ gì vào xe. Mua đại một đống rồi về chắc bỏ phí quá.” Tôi bảo chị khoan, để tôi kể lại đúng lần tôi tập nấu cách đây hai năm.
Ngày đầu đứng trước kệ gia vị
Hồi đó tôi mới dọn ra ở riêng, nấu cho hai vợ chồng. Tôi vào siêu thị nhỏ trên đường Nguyễn Văn Cừ, cầm mẩu giấy ghi năm món định nấu trong tuần: canh chua cá, thịt kho trứng, rau luộc, cá chiên, bún riêu đơn giản. Đứng trước kệ, tôi bốc gần hai chục thứ. Ngũ vị hương, hạt nêm, dầu hào, sa tế, dấm gạo, rượu nấu ăn, bột nghệ. Tính tiền hết 640.000 đồng. Về nhà mở tủ, có lọ chẳng dùng lần nào, có lọ mua rồi không biết cho bao nhiêu là vừa.
Bài học: người mới nấu nên bắt đầu bằng một nhóm gia vị nền. Đủ để xử lý gần hết món Việt thường ngày. Mua ít thôi, dùng hết rồi mua tiếp. Gia vị mở nắp để lâu sẽ bay mùi, đổi vị.
Bộ gia vị nền tôi vẫn giữ: 7 thứ, khoảng 180.000 đồng
Sau khi dọn lại tủ, tôi chỉ còn bảy món. Tổng tiền khoảng 180.000 đến 220.000 đồng tùy nơi bán:
- Nước mắm cá cơm loại 40 độ đạm, chai 500 ml: 55.000 đến 70.000 đồng. Nêm canh, kho cá, pha nước chấm, trộn gỏi.
- Muối tinh gói 500 g: 8.000 đồng. Ướp, luộc rau, rửa cá cho bớt tanh.
- Đường cát trắng gói 1 kg: 22.000 đồng. Kho, ướp, pha nước chấm.
- Tiêu đen hạt hoặc xay sẵn gói 50 g: 25.000 đồng. Ướp thịt, rắc lên món chiên, nêm canh.
- Tỏi, hành khô mua lẻ 200 g mỗi loại: khoảng 25.000 đồng. Băm để phi thơm, ướp, pha nước mắm.
- Dầu ăn chai 1 lít: 45.000 đồng. Chiên, xào, phi thơm.
- Bột ngọt hoặc hạt nêm gói 200 g: 25.000 đồng. Nhà có người lớn tuổi ăn nhạt thì bỏ mục này, nêm mắm và muối là đủ.
Thêm chai dấm gạo nhỏ 20.000 đồng và gói bột nghệ 15.000 đồng là đủ cho gần hết món Việt. Với bảy món trên, tôi nấu được canh chua, thịt kho, cá kho, rau xào, thịt luộc, nước chấm, và cả bún riêu nếu có thêm mắm tôm mua khi cần.
Đi chợ một lần cho cả tuần
Tôi chia theo lượng dùng thật. Một tuần nấu cho ba người ăn khoảng 5 bữa tối ở nhà, tôi dùng hết khoảng 150 ml nước mắm, 100 g muối, 200 g đường, 20 g tiêu, 300 g tỏi hành, 300 ml dầu ăn. Mua đúng cỡ đó thì tủ không chật, cũng không phải đi chợ thêm giữa tuần. Riêng nước mắm nên mua chai vừa, đừng mua can 2 lít cho tiết kiệm. Mở lâu mùi sẽ nhạt dần, nhất là khi trời nồm.
Tôi nhớ có lần tham rẻ, mua can nước mắm 2 lít giá 120.000 đồng, để ngoài bếp gần bốn tháng. Đến cuối tháng thứ ba thì mắm sẫm màu và có mùi lạ, tôi phải đổ bỏ, coi như mất 120.000 đồng. Từ đó tôi mua chai 500 ml, dùng hết trong 6 đến 8 tuần rồi thay chai mới.
Chỗ tôi còn vụng: kho cá lần đầu bị mặn và khét
Nói thật, lần đầu kho cá tôi cho nước mắm theo kiểu “áng chừng”, rồi nêm thêm hạt nêm và muối nữa. Nồi cá mặn đến mức cả nhà phải chan canh. Đáy nồi thì khét vì để lửa to quá lâu. Tôi học được hai điều: dùng thìa đong, và kho lửa nhỏ, sôi liu riu khoảng 35 đến 40 phút. Nêm nước mắm trước rồi mới nêm muối. Với người mới, cây thìa đong 5 ml là bạn thân nhất trong bếp.
Một công thức nền dùng đi dùng lại
Món canh: một nồi 1,5 lít nước dùng cho 3 người. Tôi nêm 1,5 thìa cà phê muối, 1 thìa cà phê đường, 1 thìa cà phê nước mắm, phi hành cho thơm. Cá hấp hay cá chiên thì ướp trước 15 phút với tiêu, tỏi, chút nước mắm, để ngấm rồi chiên lửa vừa. Thịt kho thì dùng 3 thìa nước mắm, 2 thìa đường, 1 thìa nước màu, tỏi đập, kho lửa nhỏ. Nước chấm cơ bản: 1 thìa nước mắm, 1 thìa đường, 5 thìa nước sôi để nguội, thêm tỏi ớt băm, vắt chút chanh. Ăn nhạt thì giảm mắm, đừng tăng mắm rồi lại pha thêm đường cho át mùi. cả nhà dễ ăn mặn hơn mà không biết.
Giữ tủ gia vị gọn và an toàn
Tôi để gia vị ở ngăn riêng, tránh nơi nấu có hơi nóng, vì hơi nóng làm chai mắm chóng hỏng. Tỏi hành bóc sẵn để tủ lạnh ngăn mát, dùng trong 5 đến 7 ngày. Loại nào có dấu hiệu mốc, đổi mùi, đổi màu thì bỏ, không tiếc. Nhà có trẻ nhỏ thì để gia vị ngoài tầm tay. Đừng để chai nước mắm trên bàn thấp vì trẻ có thể với tới và uống nhầm.
Chuyện ăn uống nên nhìn vào thói quen cả tuần: ăn đủ rau, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và đi bộ nhẹ quanh nhà mỗi tối. Nêm nếm cũng nên nhạt dần để cả nhà quen vị tự nhiên. Nếu trong nhà có người bỗng thấy chán ăn kéo dài, hoặc có dấu hiệu bất thường thì nên đi khám để kiểm tra cho yên tâm. Đừng tự đoán rồi tự mua gì về dùng.
Chị Hạnh sau đó mua đúng bảy món tôi kể, hết 195.000 đồng, nấu nồi thịt kho và canh chua cho cả nhà. Chị bảo lần đầu hơi nhạt, nhưng không phải đổ bỏ. Quan trọng là bếp không còn một đống lọ mua về rồi để đó. Bạn mới nấu cứ bắt đầu từ ít vậy. Nấu vài lần quen tay rồi mới mua thêm theo món mình thích. Tủ gia vị gọn thì nấu mới vui.
Câu hỏi thường gặp
Mới tập nấu có cần mua dầu hào, sa tế, ngũ vị hương không?
Không cần trong tháng đầu. Bảy món nền đã xử lý được canh, kho, xào, luộc, nước chấm. Dầu hào chỉ cần khi bạn nấu món xào kiểu Trung hoặc ướp sườn. Mua sớm quá dễ bỏ phí.
Nước mắm mua chai 500 ml dùng được bao lâu?
Nhà ba người ăn khoảng 5 bữa tối mỗi tuần thì hết trong 6 đến 8 tuần. Bạn nên ghi ngày mở nắp lên thân chai. Quá 3 tháng mà mắm sẫm màu, mùi khác thường thì đổ bỏ, đừng tiếc.
Tỏi hành băm sẵn để được mấy ngày trong tủ lạnh?
Để ngăn mát khoảng 5 đến 7 ngày, đựng hộp kín. Muốn lâu hơn thì chia từng phần nhỏ, để ngăn đá dùng dần trong 1 tháng. Phi thơm bằng dầu ăn ở lửa vừa, đừng để cháy vì sẽ đắng cả nồi.
Đọc thêm: Chọn dao thớt cho người mới nấu ăn để không lẫn mùi tanh
